ในบทบาทของการทำงานภาคสังคม สิ่งที่ทำให้ผู้คนประทับใจในตัวคุณหญิงจำนงศรีและกลายเป็นภาพจำผ่านสื่อต่าง ๆ มากมาย นั่นคือทัศนคติการมองโลกที่ถ่อมตนและเข้าใจสัจธรรมอย่างลึกซึ้ง วันนี้คุณหญิงเปิดใจเล่าถึงเบื้องหลังชีวิตที่หลายคนอาจมองว่าเต็มไปด้วย ‘อภิสิทธิ์ (Privilege)’ เนื่องจากเกิดในสองตระกูลใหญ่ของเมืองไทย คือ ตระกูลล่ำซำ (ฝ่ายบิดา) และตระกูลหวั่งหลี (ฝ่ายมารดา)

     “วันนี้ป้ากำลังตั้งกองทุนชื่อ ‘กองทุนขอบคุณ’ เพื่อขอบคุณครอบครัว วงศ์ตระกูลที่ให้กำเนิดและให้โอกาสหลายด้านกับชีวิตป้า มันก็ทำให้ถามตัวเองเสมอว่า… แล้วคนอื่นที่ไม่ได้รับโอกาสเหมือนเราล่ะ?”

     คุณหญิงกล่าวอย่างน่าคิดว่า ความมั่งคั่งไม่ได้เป็นหลักประกันความสุข เพราะท่านได้เห็นความทุกข์ของคนโชคดี ตัวท่านเองก็เคยผ่านทุกข์หนัก ๆ มาแล้ว ไม่ว่าคนรวยหรือคนจนก็ต้องประสบความทุกข์จากการพลัดพราก สุขภาพจิต ความแตกแยกในครอบครัว คนรวยที่ฆ่าตัวตายก็มีไม่น้อยเช่นกัน

     “ป้าศรีกำพร้าแม่ตั้งแต่อายุสองขวบกว่า คุณแม่ตายอย่างกะทันหัน เข้าใจว่าเส้นเลือดในสมองแตกตอนท่านอายุแค่ 33 ปี ป้าเป็นเด็กกำพร้าที่มีเงินแต่ไม่มีแม่ พออายุ 12 ปี คุณพ่อก็ส่งไปเรียนโรงเรียนประจำที่อังกฤษ เข้าไปเป็นเด็กต่างชาติคนเดียวในโรงเรียน รู้ภาษาอังกฤษแบบงู ๆ ปลา ๆ ทุกข์ไหมล่ะ สมัยนั้นเครื่องบินใบพัด เดินทางทีเป็นวัน ๆ ไปอยู่ในประเทศอังกฤษ สมัยที่ยังมีคนผิวเหลืองน้อยมาก ไม่เหมือนสมัยนี้ บางทีเดินถนนโดนเด็กฝรั่งวิ่งตามเป็นพรวน ล้อเลียนเรา แต่นั่นก็คือทุกข์ที่ฝึกให้เราทรหด ให้เราพึ่งตัวเอง ให้เราแข็งแรงขึ้นทั้งกายและใจ และทำให้เราเข้าใจความทุกข์” 

     คุณหญิงย้อนเล่าความหลังด้วยรอยยิ้ม พร้อมเล่าต่อไปว่า บิดาของท่านมีวิธีฝึกลูกที่ไม่เหมือนใคร มักบังคับให้คุณหญิงทำในสิ่งที่ท้าทายและน่ากลัวเสมอ รวมถึงการสั่งสอนที่ไม่ให้ดูถูกคนอื่นเป็นอันขาด

     “คุณพ่อสอนเสมอว่า คนธรรมดากินอะไรได้ เราก็ต้องกินได้ มนุษย์เหมือนกัน กลัวเหมือนกัน รักเหมือนกัน โกรธเหมือนกัน และเงินที่ส่งเราไปเรียนเมืองนอกน่ะ มันคือเงินคนไทยนะ จำไว้”

     บทเรียนเหล่านั้นทำให้คุณหญิงเลือกที่จะพาตัวเองไป ‘นอนกลางดินกินกลางทราย’ ปฏิบัติธรรมตามวัดป่าต่างจังหวัด ครั้งละ 1 เดือนบ้าง 3 เดือนบ้าง ไปนอนอยู่กับธรรมชาติ เพื่อเรียนรู้ว่า สัจธรรมความทุกข์เป็นสมบัติร่วมของมนุษย์

     “สมัยก่อน หลายสิบปีมาแล้ว เมืองไทยเรามีวิกฤตการณ์เรื่อง ‘ตกเขียว’ คือ สมัยที่การศึกษาภาคบังคับของไทยยังอยู่แค่ ป.4 พวกเอเจนต์ค้ามนุษย์จะไปเลือกเด็กหญิงที่ยากจนในภาคเหนือ ส่วนใหญ่เป็นเด็กผู้หญิงชาวเขา ทำนองว่าเล็งเอาไว้ตั้งแต่ยังเรียนไม่จบ ป.4 ตอนนั้นป้าทนไม่ไหวกับเรื่องนี้จริง ๆ ก็บินขึ้นไปดูสถานการณ์ แล้วก็ตั้งมูลนิธิขึ้นเพื่อสกัดเด็กไว้ในพื้นที่อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย มูลนิธิชื่อ ‘เรือนร่มเย็น’ บัณฑูร (ล่ำซำ) ช่วยป้าด้วยการซื้อที่ดินตรงนั้นให้ 10 ไร่ สร้างเป็นอาคารเรียบ ๆ ให้เด็ก ๆ อยู่ แล้วก็เป็นโรงเรียนแบบไม่เป็นทางการไปในตัว ให้เด็กเรียนรู้ที่จะออกไปใช้ชีวิตเองได้ ต่อมามีปัญหาใหม่ขึ้นมา คือ การระบาดของโรคเอดส์ สมัยนั้นใครเป็นก็ตายลูกเดียว ผู้ชายหันมาข่มขืนเด็กเพราะกลัวจะติดโรค ถ้ามีความสัมพันธ์กับหญิงบริการ เราก็เลยรับเด็กที่อยู่บ้านตัวเองไม่ได้แล้ว มาไว้กับเรา พาไปขึ้นศาลฟ้องร้องบ้าง โอย…แล้วจะไม่ให้ป้ารู้จักความทุกข์ของมนุษย์ได้ยังไง… ต่อมาพอปัญหาต่าง ๆ พวกนี้เบาลง ส่วนหนึ่งเพราะทางการเพิ่มระดับการศึกษาภาคบังคับขึ้นมาเป็น ป.6 และป้าเองก็แบกต่อไม่ไหว ก็เลยปิดมูลนิธิเรือนร่มเย็นลง และยกอาคารพร้อมที่ดินให้ อบต. ไปทำประโยชน์ต่อ เล่าเรื่องนี้มาเพื่อให้เชื่อว่า ป้าศรีรู้ว่า…มนุษย์มันสร้างทุกข์ให้มนุษย์ด้วยกันได้ถึงขนาดไหน”